In deze nieuwsbrief:

• Presentatie Nieuwland op de stelseldag IBDS
• Schrijf je in voor de masterclass Volwassen Digitale Overheid in september 2026

En natuurlijk: 

• De nieuwsselectie van februari
• AI Chatter

Hoe krijgen burgers weer grip op hun rechtspositie? Hoe krijgen overheden weer grip op hun gegevensstromen? Welke spreiding van informatiemacht past bij een digitale rechtsstaat? Een mogelijk antwoord op deze vragen staat in de publicatie Nieuwland - een ontwerp voor de digitale rechtsstaat.

Op 11 februari 2026 presenteerde de denktank Achterkant van de Overheid “Nieuwland, een ontwerp voor de digitale rechtsstaat”. Denktank Achterkant van de Overheid is een initiatief van Stichting Kafkabrigade. Deelnemers aan de denktank van binnen en buiten de overheid hebben nagedacht over het realiseren van breed gedeelde beginselen – zoals de beginselen van behoorlijk bestuur – in de context van een digitale overheid. Elementen die een hoofdrol spelen zijn onder meer de spreiding van informatiemacht en het mogelijk maken van menselijke waarneming en oordeelsvorming in de context van automatische besluitvorming.

Op de IBDS Stelseldag werd het ontwerp gepresenteerd. Enerzijds als een mogelijk vervolg bij de presentatie van Digilab, waar aan de hand van de fictieve – maar realistische – casus van Linda zichtbaar werd gemaakt hoe gecompliceerd de interacties met diverse overheden nu zijn en hoe dat beter kan. Want veel elementen uit het Digilab zijn noodzakelijke bouwstenen. Anderzijds kreeg Nieuwland een eigen presentatie. Iedereen in de bomvolle zaal kreeg een exemplaar van de hoofdpublicatie publicatie mee. De publicatie is voor iedereen ook online te lezen op: https://achterkantvandeoverheid.nl

• 25 februari - In het nieuwe kabinet komen digitale zaken te vallen onder twee staatssecretarissen. Willemijn Aerdts gaat op het ministerie van Economische Zaken werken aan onder meer digitale soevereiniteit en de Nationale Digitaliseringsstrategie. Eric van den Burg gaat zich op Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties richten op 'Toegankelijke en mensgerichte digitale dienstverlening', op identiteit (informatiehuishouding, basisregistratie personen) en organisaties als Logius, ICTU en CIO Rijk. 
• 20 februari - Het publiek koos bij de 20e Big Brother Awards voor de Nationale Politie voor het volgen van activisten, waaronder het afleggen van huisbezoeken. De Belastingdienst kreeg de prijs van de expert-jury voor het inzetten van onwettige algoritmes en gebrekkige verwerking van persoonsgegevens. Onder meer Bert Hubert (Cloud Kootwijk) onderscheidde zich juist positief en kreeg een Felipe Rodriquez-award.
• 19 februari - Voor gemeenten vraagt de invoering, eind 2026, van de Europese EDI-wallet een 'ingrijpende voorbereiding van hun dienstverlening', schrijft Binnenlands Bestuur. Dat komt doordat iedere gemeente zich dient te registreren als zowel leverancier als gebruiker van vertrouwensdiensten voor electronische transacties. De Verenging Nederlandse Gemeenten heeft een onderzoek laten uitvoeren naar hoe gemeenten dit op een eenduidige en efficiënte manier kunnen doen.
• 16 februari - Staatssecretaris Eddie van Marum (digitalisering) stuurt twee onderzoeken van het Forum Standaardisatie naar de Tweede Kamer. Het gaat om de 'Meting informatiestandaarden' (de 'pas toe of leg uit' lijst) en de 'Monitor Open Standaarden' (in aanbestedingen). Een van de conclusies is dat de vorig jaar nog met een slag om de arm genoemde stagnatie opnieuw is vastgesteld.
• 16 februari - Het ministerie van Binnenlandse Veiligheid van de VS heeft Amerikaanse Big Tech bedrijven gedagvaard om informatie te geven over accounts waarin commentaar wordt geleverd op de immigratiedienst ICE. Samenwerking met ICE leek de reden voor het Franse bedrijf Cap Gemini voor de voorgenomen verkoop van het onderdeel Government Solutions. Eind januari werd in een blogpost al gesteld dat het ideaal om data Findable, Accessible, Interoperable and Reusable (FAIR) te maken in het licht van verzoeken van ICE om data die “directly support investigations activities” ethische spanningen oproept.
• 10 februari - Satellieten kunnen sinds 2023 al stukjes landoppervlak van 16 centimeter in beeld brengen. De Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) kent een programma voor het in kaart brengen van (risico-)beheer van nieuwe technologie. In een blogpost betreurt het OECD Space Forum dat nog maar weinig landen expliciet aarde-observastiedata gereguleerd hebben en geeft het tips om voordelen en nadelen van deze technologie in balans te brengen.
• 4 februari - De Algemene Rekenkamer bracht in het rapport 'Focus op quantum bij de rijksoverheid' in kaart hoe goed de rijksoverheid is voorbereid op 'Q-day'. Dat is het moment, mogelijk al in 2030, dat de huidige versleuteling van data door de inzet van quantumcomputers niet meer voldoet, met maatschappelijke ontwrichting tot gevolg.
• 3 februari - De Rijksbrede Strategie IT-sourcing moet de versnipperde regie en overlappende contracten, maar ook de risico's van de afhankelijkheid van IT-leveranciers (uitval van diensten, vendor lock-in) gaan aanpakken.
• 3 februari - De gemeente Amsterdam wil minder afhankelijk zijn van 'een klein aantal grote Amerikaanse technologiebedrijven'. Volgens de 'Meerjarenstrategie Digitale Autonomie' kan de gemeente dat doel via drie fases in 2035 bereikt hebben.
• 30 januari - De Autoriteit Persoonsgegevens gaat in de toezichtsstrategie de komende twee jaar prioriteit leggen bij drie onderwerpen: Massasurveillance in het privaste en publieke domein; Artificial Intelligence; en 'weerbare en betrouwbare diensten'. Dat blijkt uit de 'Strategische focus 2026-2028' van de toezichthouder.

• 24 februari - Het Criminaliteits Anticipatie Systeem van de Nederlandse politie is buiten gebruik gesteld. In een overzicht van kritieken op dit systeem om het voorkomen van criminaliteit te voorspellen schrijft iBestuur dit besluit toe aan de evaluatie van het rapport van de wetenschappelijke adviesraad politie: 'Navigeren in niemandsland'.
• 12 februari - De Inspectie Justitie en Veiligheid constateert dat de reclassering algoritmes op een niet verantwoorde manier gebruikt. Het risico op recidive wordt hierdoor voor sommige groepen systematisch te laag ingeschat. Ook worden variabelen gebruikt ('buurtscore' en 'hoogte van het inkomen') zonder voorzorgsmaatregelen in acht te nemen. De inspectie eist maatregelen.
• 10 februari - In de Canadese stad London ontwikkelde men het CHAI model. Dat moet de stad helpen inwoners te vinden die het risico lopen op chronische dakloosheid. Het model staat op GitHub en bij het ontwikkelen was veel aandacht voor governance. Het initiatief is onderdeel van een netwerk van vertegenwoordigers van Canadese steden die in een AI Community of Practice (AICOP) van elkaar leren.
• 8 februari - In een tijd van kunstmatige intelligentie en data-overvloed lijkt het voor de hand te liggen dat vooruitgang bestaat uit snellere modellen en grotere datasets. Maar de duidelijkste voorbeelden van falen van beleid zaten niet in de antwoorden, maar in de verkeerde vragen. Vandaar het 100 questions initiatief van The Governance Lab, dat beoogt om via een wereldwijd publiek de 100 meest klemmende vragen te verzamelen.
• 6 februari - De Dienst ICT Uitvoering (DICTU) wil eind 2026 een eigen agentic AI-platform voor de rijksoverheid, zegt directeur operatie Richard Wiersema. "Waar het mij om gaat is dat we allerlei technologische ontwikkelingen niet alleen zo goed mogelijk, maar ook zo veilig en soeverein toepassen in ons werk voor de overheid en de samenleving.” 
• 3 februari - In een economische analyse van het effect van vibe coding (programmeren met behulp van AI) op open source software blijkt een deel van het open source software ecosysteem bedreigd te worden. Dat is nu gebaseerd op individuele interacties van ontwikkelaars met gebruikers, precies datgene wat bij vibe coding verdwijnt, terwijl dat wel de vruchten plukt van open source software. De auteurs menen dat de waarde van vibe coding te groot is om het te verbieden en doen daarom suggesties om daarnaast de waarde van open source software niet verloren te laten gaan: zorg voor fondsen, richt een spotify model op voor software, of richt je op monetarisering die niet afhankelijk is van directe betrokkenheid.

In september 2026 organiseert Stichting Kafkabrigade wederom de masterclass "Volwassen Digitale Overheid met de Burger Centraal". Gedurende  drie dagen bespreken we de digitalisering van de overheid vanuit de vijf perspectieven van de Landkaart Volwassen Digitale Overheid: regels, technologie, beginselen, besluitvormingsproces en natuurlijk de handelingssituatie van de burger.

We komen bijeen in het centraal gelegen Hotel Oud London in Zeist. Voor ontbijt, lunch en diner wordt gezorgd. Overnachten is mogelijk op de eerste en tweede cursusdag en inbegrepen bij de cursusprijs. Meld je tijdig aan, want kamers zijn afhankelijk van beschikbaarheid. Ook de maaltijden zijn inbegrepen in de cursusprijs.

De kwaliteit van de laatste editie werd gemiddeld met een 8,8 beoordeeld. "Bevlogen zijn we in drie dagen meegenomen in de elementen die bepalend zijn voor een goed functionerende I-overheid en hoe deze op elkaar ingrijpen", aldus één van de cursisten.

De 11e editie vindt plaats in het najaar, van maandag 21 tot en met woensdag 23 september 2026. Schrijf je snel in!

Aanmelden en meer informatie »