 |
Beste lezer,
Oratie Mariette Lokin
Op 12 juni aanvaardde Mariette Lokin de leerstoel in een oratie met als titel Digitaal disciplineren anno 2026: hoe houdt de wetgever grip op digitale uitvoering? Het wetgevingsproces is sinds 1848 niet wezenlijk veranderd, stelt zij, terwijl inmiddels duidelijk is dat goede (digitaliseerbare) wetgeving gebaat is bij het vroeg in dat proces inzetten van multidisciplinaire teams. Een rondgang langs Denemarken en Nieuw Zeeland levert nuttige aanknopingspunten op. Zij toont met een Nederlands voorbeeld hoe een artikel uit de participatiewet kan worden verbeterd via een vertaalslag van het bestaande artikel in gedigitaliseerde beleidsregels. De leerstoel Wetgeven in de digitale rechtsstaat bestaat dankzij een groot aantal organisaties: het CDO-office van het Ministerie van JenV, het Ministerie van BZK, de Rechtspraak, het Openbaar Ministerie, de Immigratie- en Naturalisatiedienst, de Belastingdienst, de Kamer van Koophandel, het Forum Standaardisatie, de Vereniging Nederlandse Gemeenten en de Stichting ICTU.
Mariette was in 2025 lid van de denktank Achterkant van de Overheid en schreef mee aan de publicatie Nieuwland, een ontwerp voor de digitale rechtsstaat dat later dit jaar bij Boom zal verschijnen.
Download de rede »
Nieuwsoverzicht juni
- 23 juni - De Nationale Ombudsman schrijft in een brief aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat zorgen te hebben over het tolsysteem bij de A24/Blankenburg verbinding. Doordat het E-TOL systeem geheel digitaal, is sluit het minder digitaal vaardige burgers uit, het innen van boetes staat op gespannen voet met de Algemene wet bestuursrecht dat een papieren alternatief voor boetes verplicht stelt, en de informatie op de A24 is niet begrijpelijk. ▲
- 17 juni - Solvinity, het hostingbedrijf voor onder meer DigiD, gaat in beroep tegen het besluit om de overname te verbieden. Het bedrijf heeft behoefte aan helderheid over de feitelijke en juridische grondslag, zodat het vervolgstappen kan nemen. ▲
- 15 juni - De OESO publiceert de Digital Government Outlook 2026, met als aanbeveling onder meer: 'Ensure governance, investment and skills fit the iterative nature of digital technologies'. Bijvoorbeeld door fondsen in fases beschikbaar te stellen en te controleren of de beloofde resultaten geleverd zijn. ▲
- 8 juni - Het Technological Sovereignity Pact van de Europese Unie zet een belangrijke stap door te onderkennen dat digitale infrastructuur essentieel is voor meer dan alleen economische doelen. Maar technologische soevereiniteit is niet voldoende: het doel zou 'digital self-determination' moeten zijn, menen de auteurs van een review, die daartoe aanbevelingen doen. ▲
- 5 juni - Het duo Bakken Lucht geeft workshops om mensen te leren hun cloudopslag op te schonen. In een reportage over zo'n workshop pleit universitair docent Bernard van Gastel voor een publicatieplicht voor bedrijven van hun 'datavoetafdruk'. ▲
- 5 juni - De gemeente Amsterdam gaat voor 74 miljoen euro clouddiensten afnemen bij KPN. Vertrekkend wethouder Scholtes ziet in deze aanbesteding het bewijs dat digitale autonomie mogelijk is, terwijl dit "soms (wordt) neergezet als iets abstracts of als een probleem waar gemeenten weinig invloed op hebben". ▲
- 5 juni - In de coronajaren sloot de Britse overheid een contract met het Amerikaanse Palantir. Voor 1 pond zou het de in 44000 IT systemen en 26000 organisaties gefragmenteerde gezondheidsdata van de Britse bevolking ontsluiten. OpenDemocracy brengt in kaart hoe Palantir daarin slaagde tegen een hoge prijs: vendor lock-in voor hun Federated Data Platform met toegang tot zeer grote hoeveelheden gepseudonymiseerde data, iets waarvoor ook de hieronder genoemde Lagerhuiscommissie expliciet waarschuwt. In 2023 kreeg het bedrijf zonder aanbesteding een nieuw contract van 330 miljoen pond gegund. ▲
- 3 juni - Het Science, Innovation and Technology Committee van het Britse Lagerhuis beschrijft in een rapport de voorwaarden om tot een 'truly digital state' te komen. Vier bouwstenen zijn de juiste inzet van voldoende geld; de ongeveer 100 000 mensen in de publieke sector in een digitale en/of datarol; informatie- en dataveligheid; en ten slotte uitvoering. Vier belemmeringen zijn 'hype' (misplaatst optimisme); 'legacy' (verouderde IT), vendor lock-in en (overeenstemming over de definitie van) soevereiniteit. ▲
Ai chatter
- 26 juni - De Nederlandse vereniging voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) reikt de Stevinpremie uit aan Claes de Vreese, hoogleraar AI en samenleving. In een interview in Trouw stelt hij dat AI "een laag maakt bovenop de googlesamenleving waarin iedereen zelf op onderzoek uit kon", waardoor de menselijke basishouding van vertrouwen bij het taxeren van nieuwe informatie zou kunnen omslaan naar wantrouwen als uitgangspunt. ▲
- 25 juni - Europese antiquariaten blijken veel verzoeken te krijgen om grotere hoeveelheden boeken te leveren. AI-bedrijven hebben veel trainingsmateriaal nodig en nadat een Amerikaanse rechter vonniste dat het opensnijden van een boek om er een digitale kopie van te maken onder fair use valt (mits men de eigenaar van het boek is) blijkt dit de legale weg om trainingsdata te verzamelen. ▲
- 20 juni - Nu de regering van de Verenigde Staten herhaaldelijk nieuwe uitgaven van AI-modellen aan banden legt wordt de vraag actueel of Europa daardoor achter gaat lopen. Deltaplan AI auteurs Stan van Baarsen en Michiel Bakker maken deel uit van de groep auteurs van het Europe 2031 scenario. Zij menen dat Europa te eenzijdig naar de risico's bleef kijken, waardoor de achterstand op de hardlopers alleen maar groter wordt. Haal Amerikaanse datacenters naar Europa, dan krijg je invloed, zegt van Baarsen in het FD. In een overzichtsartikel in NRC komt daar tegenover Francesca Bria van Eurostack aan het woord: ja, datacenters bouwen is goed voor Europa. En nee, meegaan in het Amerikaanse model is een slecht plan. Daniel Kapitan van het AI systems Institute van de TU eindhoven ziet in het artikel toekomst voor kleinere en toegespitste op open source gebaseerde modellen, zoals die bijvoorbeeld te vinden zijn op Hugging Face. ▲
- 18 juni - Tussen 2018 en 2021 testten TNO en het Amsterdamse bedrijf Vicarvision een tool die 'microbewegingen' in kaart brengt om zo grenswachters te helpen bij besluitvorming. De makers zien de tool niet als een -verboden- 'AI-leugendetector', zeggen ze tegen een samenwerkingsverband van Platform Investico, weekblad de Groene Amsterdammer, VPRO-programma Argos en dagblad Trouw. De tool is niet doorontwikkeld en was onderdeel van het Europese project 'Tresspass'. ▲
- 11 juni - Twee uitgeverijen, die in Google's Gemini AI overzicht ten onrechte werden aangemerkt als 'dubieus', zijn in door een rechtbank in München in het gelijk gesteld. De rechter plaatst AI-resultaten buiten de bestaande wetgeving, waarin een zoekmachine niet aansprakelijk is voor de juistheid van zoekresultaten, omdat de gebruiker dan bronnen kan verifiëren, wat bij Gemini niet kan. ▲
- 10 juni - De Linux Foundation start samen met Databricks het Opensharing project, een platformonafhankelijk gestandaardiseerd uitwisselingsprotocol, zodat AI-assets veilig gedeeld kunnen worden. ▲
- 10 juni - De universiteit van Edinburgh publiceert 'Governing the Future', de neerslag van de Data en Ai-exchange conferentie van voorjaar 2026 met vertegenwoordigers van Schotse en Britse overheden, universiteiten, de National Health Service, financiële instellingen en burgers. Het rapport pleit onder meer voor het instellen van een permanent burgerberaad over AI en samenleving. ▲
- 10 juni - TNO publiceert een onderzoek naar productiviteitswinst door de inzet van AI bij vier organisaties: zie de inzet van AI toepassingen niet als technisch, maar als een organisatiebreed vraagstuk; betrek medewerkers bij het ontwikkelen van een toepassing in het primaire proces; om te slagen zijn goede randvoorwaarden zoals datakwaliteit en een sterke IT-infrastructuur van belang. ▲
- 8 juni - Volgens het Financieele Dagblad krijg je bij ING dankzij een inhouse 'AI model' binnen een minuut uitsluitsel over je hypotheekaanvraag. Desgevraagd zien toezichthouders DNB en AFM in een algemene reactie grote risico's: uitleg over een afwijzing zal beperkt zijn en fouten in data zullen grote gevolgen hebben voor consumenten. ▲
- 8 juni -Minister Herbert (Economische Zaken) kondigt het voornemen aan om per 1 januari 2027 zes nieuwe technologieën, waaronder kunstmatige intelligentie, toe te voegen aan de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo). ▲
- 6 juni - Trouw maakt melding van door Philip Morris gesponsorde posters bij tabakspeciaalzaken, die klanten verleiden om een reactie in te dienen in een EU publieksconsultatie over strengere tabaksregulering. Deelnemers beantwoorden enkele vragen, waarop een AI-tool een bezwaarschift formuleert dat ze vervolgens omder hun eigen naam indienen. KRO-NCRV programma Pointer becijfert met behulp van AI detector Pangram op 28 juni dat zeker een derde van de reacties AI gegenereerd is. Philip Morris noemt het een legitieme bijdrage aan een participatieve democratie. ▲
- 3 juni - De Europese Commissie publiceert de Cloud and AI Development Act (CADA). Het marktaandeel van Europese datacenters daalde de afgelopen jaren van 29 naar 15% en dat van drie niet-Europese hyperscalers ligt rond 70%. Deze achterstand moet worden ingelopen door 'datacenterversnellingszones' in te richten. Er wordt ingezet op toegepaste AI: 'frontier AI', 'Physical AI' en 'Industrial AI'. Datasoevereiniteit en inzet van cloud en AI voor publieke zaken zijn ander belangrijke punten, waarbij er strengere eisen worden gesteld aan het bewaren van publieke (overheids-)data op niet-onafhankelijke platforms. In Nederland komt uit de beslisnota onder meer naar voren dat het kabinet twijfels heeft bij de governance van de 'grand challenges'; men vraagt zich ook af of een verordening de goede vorm is voor het vastleggen van AI doelen en heeft twijfels bij de datacenterversnellingszones. ▲
- 2 juni - Een groep wiskundigen die in september 2025 bijeenkwam voor een workshop over technologische ontwikkelingen in de wiskunde heeft de overgrote meerderheid van de universitaire wiskundige gemeenschap weten te verenigen in de "Leiden Declaration on Artifical Intelligence and Mathematics." De verklaring waarschuwt voor onbetrouwbare resultaten; gebrek aan bronvermelding en schending van auteursrecht; afhankelijkheid en ongelijkheid; overdreven claims en, ten slotte, verlies van autonomie. ▲
- 1 juni - A.G. Sulzberger, voorzitter van de New York Times Company spreekt in een felle toespraak voor het World News Media Congress over de gevolgen van het tijdperk van AI. Na de 'original sin' van het stelen van copyright beschermd materiaal nemen de AI bedrijven onze gedeelde publieke ruimte over. "I fear we are careening toward a future with fewer and fewer journalists to do the expensive, difficult work of original reporting — going to places, talking to people, digging up information, covering important issues and events, providing context and analysis, investigating the powerful." ▲
Masterclass Volwassen Digitale Overheid in september 2026 - Schrijf je in!
 In september 2026 organiseert Stichting Kafkabrigade wederom de masterclass "Volwassen Digitale Overheid met de Burger Centraal". Gedurende drie dagen bespreken we de digitalisering van de overheid vanuit de vijf perspectieven van de Landkaart Volwassen Digitale Overheid: regels, technologie, beginselen, besluitvormingsproces en natuurlijk de handelingssituatie van de burger.
We komen bijeen in het centraal gelegen Hotel Oud London in Zeist. Voor ontbijt, lunch en diner wordt gezorgd. Overnachten is mogelijk op de eerste en tweede cursusdag en inbegrepen bij de cursusprijs. Meld je tijdig aan, want kamers zijn afhankelijk van beschikbaarheid. Ook de maaltijden zijn inbegrepen in de cursusprijs.
De kwaliteit van de laatste editie werd gemiddeld met een 8,8 beoordeeld. "Bevlogen zijn we in drie dagen meegenomen in de elementen die bepalend zijn voor een goed functionerende I-overheid en hoe deze op elkaar ingrijpen", aldus één van de cursisten.
De 11e editie vindt plaats in het najaar, van maandag 21 tot en met woensdag 23 september 2026. Schrijf je snel in!
Aanmelden en meer informatie »
|
|
