In deze nieuwsbrief:

• Masterclass september 2026
• Schrijf je in voor de Masterclass in september 2027
• Nieuwsoverzicht september 2026
• AI Chatter

Afgelopen week vond de 11e editie plaats van de masterclass Volwassen Digitale Overheid. Ook dit jaar verbleven we weer in de bossen van de Utrechtse Heuvelrug. Daar kunnen we - behalve drie volle dagen hard hard werken - ook genieten van de natuur en van heerlijke diners en lunches. 

Docent Arjan Widlak: "Voor mij was het heel prettig dat dit weer een gemotiveerde en enthousiaste groep was. Een groep die ook zelf veel kon inbrengen, mede door de diversiteit in rol en organisatie (uitvoering, gemeente, onderwijs, rechtspraak). Ik vraag altijd om feedback na afloop. Dan vind ik het een prachtig cadeau als een cursist schrijft: 'Veel trainers geven antwoorden. Arjan leert je betere vragen stellen. En juist die vragen maken het verschil tussen een systeem dat technisch werkt en een digitale overheid die voor inwoners gaat werken.'"

Ook volgend jaar organiseert Stichting Kafkabrigade de masterclass "Volwassen Digitale Overheid met de Burger Centraal". Gedurende drie dagen bespreken we de digitalisering van de overheid vanuit de vijf perspectieven van de Landkaart Volwassen Digitale Overheid: regels, technologie, beginselen, besluitvormingsproces en natuurlijk de handelingssituatie van de burger.

We komen bijeen in een centraal gelegen locatie. Voor ontbijt, lunch en diner wordt gezorgd. Overnachten is mogelijk op de eerste en tweede cursusdag en inbegrepen bij de cursusprijs. Meld je tijdig aan, want kamers zijn afhankelijk van beschikbaarheid. Ook de maaltijden zijn inbegrepen in de cursusprijs.

De kwaliteit van de laatste editie werd gemiddeld met een 9 beoordeeld. 

De 12e editie vindt plaats in het najaar, van dinsdag 14 tot en met donderdag 16 september 2027. Schrijf je snel in!

Aanmelden en meer informatie »

• 5 oktober - Gedurende tien dagen hebben onbevoegden toegang gehad tot de gegevens van 8,8 miljoen Denen in het Deense Centraal Register van Personen. Dit gebeurde via een bedrijf dat legaal toegang had. Volgens de Deense CPR-wet had deze organisatie alleen toegang tot een afgebakende groep personen, maar die restrictie werd niet technisch afgedwongen. Het CPR is zeer vergelijkbaar met de Nederlandse BRP (Basisregistratie Personen). Ook in Nederland hebben duizenden organisaties (exacte aantal is onbekend) met een maatschappelijke taak toegang tot een deel van deze registratie van ingezetenen en niet-ingezetenen. 
• 30 september - De Belastingdienst weigerde twee mensen zonder opgaaf van reden een vaststellingsovereenkomst. Omdat zij dachten dat de weigering te maken kon hebben met 'zwarte lijsten' verzochten ze om inzage. Men volstond met het doorzoeken van de Fraude Signaal Voorziening. De Raad van State oordeelt in hoger beroep dat de minister van Financiën ten onrechte niet in andere gegevensbestanden heeft gezocht, terwijl inmiddels bekend is dat deze bestaan.
• 29 september - Het wetsvoorstel Wet proactieve dienstverlening SZW is aangenomen. De wet bevat een experimenteerbepaling voor ambtshalve toekenning. Eerder bekritiseerde Arjan Widlak het voorstel, omdat het de informatiepositie van de burger niet versterkt. Dit is juist bij ambtshalve toekenning (ongevraagd) nodig, wanneer er ook informatieplichten ongevraagd worden toegekend.
• 29 september - Volgens een onderzoek van Binnenlands Bestuur en het Algemeen Dagblad betaalden gemeenten afgelopen jaar gezamenlijk bijna 185 miljoen euro voor producten en diensten van Microsoft
• 24 september - De Nederlandse Digitale Autonome Werkomgeving Overheid (DAWO) wordt inmiddels op een aantal plaatsen getest. Het gaat om een totaalpakket: zowel besturingssysteem als kantoorsoftware, cloud- en beheertools, en samenwerkingsapps.
• 24 september - Het European Digital Rights netwerk (EDRi) doet in een brief een dringende oproep aan de Raad van Europa om definitieve besluitvorming door de lidstaten over de 'Data Omnibus' niet te overhaasten. Het netwerk van privacy-organisaties is zeer verontrust over vervagende scheidslijnen tussen pseudonimiseren en anonimiseren van data, en over gebruik van data voor AI doeleinden als 'legitiem belang'.
• 24 september - De Organisation for Economic Cooperation and Development (OECD) bracht in het rapport 'serving citizens better' in kaart hoe de lidstaten publieke diensten als de bevolkingsadministratie kunnen verbeteren vanuit het perspectief van de burger. Onder de verbetervoorstellen onder meer aandacht voor het belang van levensgebeurtenissen.
• 14 september - Naar digitale autonomie gaat veel aandacht uit. Maar ook juridisch en qua afhankelijkheden bij EU marktpartijen is de Europese Unie niet autonoom genoeg. Onderzoeker Marco Perugini licht dit toe aan de hand van het plaatsen van mail- en bloghoster Autistici/Inventati op de terrorismelijst van de regering Trump. 
• 9 september - De commissie voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (CTIVD) en de Toetsingscommissie inzet bevoegdheden (TIB) hebben in hun reactie bij de internetconsultatie van het wetsvoorstel voor de nieuwe Wet bescherming nationale veiligheid (Wbnv) vraagtekens geplaatst bij noodzakelijkheid en proportionaliteit. Ook menen zij dat er onvoldoende voorwaarden en controle op gegevensverwerking is, en stellen ten slotte vast dat cruciale rechtsstatelijke waarborgen verminderd worden.  
• 3 september - Staatssecretaris Palmen antwoord op kamervragen naar aanleiding van een bericht in dagblad Trouw, dat rechtshulp voor gedupeerden van de toeslagenaffaire ingeperkt zouden zijn, dat deze juist verruimd zijn. Wat -in samenspraak met de Raad voor de Rechtsbijstand- ingeperkt werd is dat men voor rechtshulp voor andere zaken gelijk wordt behandeld als iedere andere burger.  
• 1 september - De Belastingdienst zet in op drie prioriteiten binnen de dienstverlening, schrijft staatssecretaris Eerenberg in zijn "stand-van-zakenbrief", met maar liefst 14 (onderzoeks-)bijlages. Dat zijn het versterken van de digitale dienstverlening, van persoonlijke en proactieve dienstverlening en het uitbreiden van ondersteuning voor maatschappelijke partijen "help-de-helper" en fiscaal dienstverleners. Maar de dienst blijkt de komende twee jaar in meerdere ketens erg weinig uitvoeringsruimte voor nieuw beleid te hebben door noodzakelijke vernieuwing van de ICT-infrastructuur.
• 1 september - In de KNVI Podcast problematiseert Arjan Widlak de informatiepositie van burgers. Hij doet dat aan de hand van de prikkelende stelling dat je niet vooraf kunt weten hoeveel belasting je moet betalen als je meer dan één inkomen hebt. En hij schetst een oplossingsrichting, afkomstig uit de publicatie Nieuwland, een ontwerp voor de digitale rechtsstaat.   
• 31 augustus - De Nederlandse Digitaliseringstrategie (NDS) bereikt met de publicatie van 'Het Ontwerp' de volgende mijlpaal in het project soevereine overheidscloud.

• 2 oktober - Tijdens de VN conferentie pleitte een aantal Afrikaanse vertegenwoordigers voor een grotere rol van het Afrikaanse continent in de ontwikkeling van globale standaarden. Die standaarden lijken op dit moment overigens ver weg. De Global AI Federation ziet als gevolg van de behoefte aan regionale soevereiniteit zeven regionale blokken ontstaan, met ieder een eigen focus.
• 30 september - Er zijn sterke claims van AI-bedrijven over de effecten op arbeid. Er is de niet altijd even doordachte adoptie van het gebruiken van AI door bedrijven en instellingen. Data & Society bedacht dat er een dimensie ontbreekt: hoe kijkt de werknemer tegen het gebruik van AI aan?
• 29 september - In Prometheus werken TNO, NS en 10 andere koplopers samen aan maatregelen om om  cyberaanvallen met behulp van AI tegen te gaan. Niet geheel onverwachte aanbeveling: zet AI in.
• 28 september - Uit de Initial Public Offering bij de komende beursgang van Anthropic blijkt volgens Reuters onder meer dat het bedrijf voor 2025 een verlies van 42 miljard leed, dat het de komende jaren verwacht om 518 miljard dollar te gaan investeren, en spreekt naar beleggers de verwachting uit dat AI de wereldeconomie grondiger zal veranderen dan industrialisering, elektriciteit en het internet.
• 25 september - "AI versnelt en vergroot de dreiging". Zeven instanties, waaronder het openbaar ministerie, CIO Rijk, de inlichtingendiensten AIVD en MIVD, de politie en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid roepen bestuurders op om Cybersecurity een grote plek te geven in de bestuurskamer. 
• 18 september - Prioriteit 3 van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie beoogt onder meer "een hoogwaardige AI-infrastructuur (...), met open taalmodellen uit Nederland en/of de EU, het opleiden en behouden van beschikbaar talent en voldoende rekenkracht". De belemmeringen die worden genoemd voor deze doelen bestaan uit het ontbreken van de genoemde zaken. Rekenkracht zal dan onder meer moeten komen van de AI-fabriek van onderwijsorganisatie SURF. Die zal komen bij Eurofiber op de campus van de universiteit Groningen.
• 12 september - Onder de titel Pacing the Frontier deden meer dan 1300 werknemers in juli een oproep an de regering van de VS om 'technical and governance tools' te ontwikkelen om grenzen van geautomatiseerde AI ontwikkeling te bewaken. Met als titel "We must pace the frontier" stelt CEO Dario Amodei van Anthropic een drie stappen plan voor om ervoor te zorgen dat veiligheid het tempo bij kan houden.  
• 3 september - Politie en Openbaar Ministerie publiceren het Cybercrimebeeld Nederland. AI is niet langer hypothetisch, stelt het rapport: AI "ontpopt zich gaandeweg als het Zwitserse zakmes voor de cybercrimineel".