In deze nieuwsbrief:

• Schrijf je in voor de preunie op 27 augustus
• Herziene druk "The Algorithmic Society" 
• De nieuwsselectie van de afgelopen maand juli
• De AI Chatter van de afgelopen maand én
• Schrijf je nu in voor de masterclass Volwassen Digitale Overheid in september 2026

Kom online proeven aan de Masterclass Volwassen Digitale Overheid op donderdag 27 augustus, van 19:00 tot 21:30! Overweeg je deel te nemen aan de masterclass? Dan kun je horen van oud-deelnemers hoe ze deze drie dagen hebben ervaren. Voor de alumni is het een gelegenheid om elkaar en de andere deelnemers online te ontmoeten. Natuurlijk doen we dat aan de hand van een actueel onderwerp. Op donderdag 27 augustus kijken we naar "Nieuwland - ontwerp voor een digitale rechtsstaat".

De denktank is een initiatief van Stichting Kafkabrigade, bestaat uit deelnemers van binnen en buiten de overheid en wordt ondersteund door diverse overheden. De afgelopen tijd is er gewerkt aan een startdocument, voldoende om het gesprek geïnformeerd en - hopelijk - geïnspireerd te starten over de vragen die er toe doen. Hoe krijgen burgers weer grip op hun rechtspositie? Hoe krijgen overheden weer grip op hun gegevensstromen? En welke spreiding van informatiemacht past bij een digitale rechtsstaat? 

Deelnemen? Stuur een mailtje naar Hans en we zetten je op de deelnemerslijst. 

'The Algorithmic Society: Technology, Power, and Knowledge' was in 2021 een van de eerste boeken over AI, algoritmes en publieke waarden en krijgt een nieuwe versie. De eerste uitgave behandelt onderwerpen als ‘Responsible AI’, ‘Algorithmic Governance’, ‘Transparency and Accountability’, ‘Fairness in Criminal Justice’, ‘Digital Sovereignty’ en ‘AI and the Smart City’. 

In september of oktober verschijnt een geheel herziene en bij de tijd gebrachte versie. De nieuwe editie is bovendien uitgebreid met drie nieuwe hoofdstukken: ‘The Data-Level Bureaucracy’, ‘ELSA & AI Ecosystems’ en ‘Inclusive Data for Democratic Debates’. De door Marc Schuilenburg en Rik Peeters geredigeerde bundel belicht verschillende invalshoeken. De blik vanuit het openbaar bestuur, die vanuit strafrecht en criminaliteitsbestrijding, maar ook het perspectief van lokaal bestuur en stadsplanning komen aan bod. 

De bundel bevat artikelen vanuit meerdere delen van de wereld, met bijdragen van onder meer Kelly Hannah-Moffat, Marlies Van Eck, Arjan Widlak, Paul Henman, Albert Meijer, Stephan Grimmelikhuijsen, Fernando Ávila, Paula Maurutto, Rosamunde Van Brakel, Gwen van Eijk, Friso van Houdt, Ginger Coons, Gabriele Jacobs, Brunilda Pali, Michael McGuire, Erna Ruijer, Fleur Stalenhoef, Keith Hayward, Rik Peeters en Marc Schuilenburg.

• 20 juli - De Autoriteit Persoonsgegevens publiceert de handreiking generatieve AI en de AVG met uitleg over de rol van de AVG bij gen AI. En daarnaast het hulpmiddel generative AI en de AVG, om de regels in de praktijk toe te passen. 
• 20 juli - Op 3 juli oordeelde een kantonrechter van rechtbank Midden-Nederland in een zaak over de wet Mulder dat de verhogingen van verkeersboetes in 2024 en 2025 onevenredig zijn, en een verkapte belastingheffing als verkeersboetes gebruikt mogen worden om een departementale begroting rond te krijgen. Die uitspraak werd als argument gebruikt in een Gelderse zaak, waar de rechter echter-met begrip voor de redenering van de collega- uitsprak dat de juistheid en evenredigheid van verkeersboetes geen taak is van de rechter (maar van de politiek).
• 17 juli - Waar de politie nu nog een vooraf goedgekeurde technische hulpmiddel mag gebruiken bij onderzoek, moet dat gaan veranderen in een risico-analyse vooraf. Bert Hubert legt verband met het WODC onderzoek "Knelpunten in uitvoering van hackbevoegdheid door politie" (2022). De internetconsultatie van de wijziging van het besluit onderzoek in een geautomatiseerd werk (BOGW) loopt nog tot 10 september.
• 14 juli - De voorzieningenrechter van de rechtbank Rotterdam wijst het verzoek van Solvinity tot schorsing van het verbod op de overname door Kyndryl af tot een besluit is genomen over het bezwaar af: het spoedeisend belang is er niet en het verbod is gewettigd. In het vonnis worden enkele kritische kanttekeningen geplaatst over de 'weinig rechtsstatelijke proceshouding' van de staatssecretaris (alinea 33), Dat heeft betrekking  op de houding ten opzichte van derde partijen, waaronder the Firewall en Human Rights in finance.
• 13 juli - De NIS2 richtlijn is dan wel door beide Kamers aangenomen, dat was wel te laat. En dus wordt Nederland door de Europese Commissie op het matje geroepen. Volgens Brenno de Winter is ons land te laat omdat het geen prioriteit had. 
• 10 juli - Vijf toezichthouders doen samen aanbevelingen om digitale autonomie te versterken.AFM, DNB, AFM, AP en RDI wijzen onder meer op de risico's van afhankelijk zijn van een enkele aanbieder,  roepen de overheid op om het voorbeeld te geven en digitale autonomie gewicht te geven in aanbestedingen. Bedrijven kunnen marktmacht organiseren door binnen hun sector gezamenlijk op te trekken.
• 10 juli - De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst waarschuwt in een advies dat camera's die via internet toegankelijk zijn (IP-camera's) gebruikt worden door Russische inlichtendiensten. Ook worden mensen opgeroepen alert te zijn op onbekende camera's die op het eigen terrein gericht zijn. Cybersecuritybedrijf Censys kwam een week later met een schatting van 2000 camera's met een bekend misbruikt beveiligingslek.
• 10 juli - Staatssecretarissen Eerenberg en Palmen van Financiën sturen het dossier Datakluis III aan de Tweede Kamer. Daarin zit naast een aantal tijdlijnen ook het rapport van accountantsbureau BTO, dat onder meer vaststelde dat de brondata voor de (discriminerende) selectiecriteria bewaard zijn gebleven.
• 9 juli - Er worden ongekend veel data verzameld door uiteenlopende apparaten. Zulke 'non-traditional' data (NTD) kunnen worden hergebruikt en dienen als nuttige aanvulling op klassieke dataverzameling voor onderzoek in de publieke sector. The Govlab verzamelde 100 onderzoeken uit de periode 2024-2026, categoriseerde ze en behandelt systematisch hoe het betreffende onderzoek gebruik maakt van NTD en waarom dat nuttig is.
• 7 juli - De Raad voor Openbaar Bestuur (ROB) geeft in een advies over 'de slagvaardige overheid' vier aanbevelingen. Uit twee van die aanbevelingen blijkt zorg over dat het kabinet het paard achter wagen zal spannen: volgens de raad dienen eerst de prioriteiten op orde te zijn: volgen kwantitatieve doelstellingen volgen op kwalitatieve, in plaats van andersom. Een tweede punt: maak de opgaven leidend, de bestuurlijke en financiële verhoudingen volgen daaruit ("en niet omgekeerd"). 
• 7 juli - De Eerste Kamer stemt in met de Cyberbeveiligingswet en de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten, de Nederlandse vertaling van de Europese NIS2-richtlijn. Daarmee krijgen de instellingen die onder de werking van deze wetten vallen vanaf 15 augustus te maken met onder meer een registratieplicht, bestuurlijke verantwoordelijkheid en een zorgplicht.
• 4 juli - Voor alle mensen die een hekel hebben aan ranglijsten als de wetenschappelijke citatie-index,  waarin hun werk op één dimensie wordt vergeleken met collega's, is er Rankless: context in plaats van rangorde. Deze applicatie, gebouwd door het Center for Collective Learning in Budapest, brengt in kaart hoe kennis en ideeën reizen, welke auteur wie heeft beïnvloed en welke onderwerpen samenhang brengen in een netwerk.
• 3 juli - In januari 2025 stelde de Algemene Rekenkamer dat de rijksoverheid ondoordacht en zonder voldoende na te denken over risico's is gaan werken in de cloud. Anderhalf jaar na dato stuurt Staatssecretaris Aerdts, mede namens collega Eric van der Burg, een brief waarin het gebruik van diensten die niet onder EU wetten vallen wordt ontraden. Email- en documentdiensten, maar ook brondata van basisregistraties zijn van 'nationaal belang' en mogen dus niet worden beheeerd in een publieke cloud.
• 2 juli - De Dienst Toeslagen vindt samenwerking van groot belang en om de dialoog te bevorderen is de Visie 2030 geschreven. Die bevat 4 bouwstenen, waaronder één plek waar je terecht kunt voor alle inkomensondersteuning en het uitgangspunt dat een eenmaal toegekende toeslag niet terugbetaald hoeft te worden (motto "Hebben = Houden") plus het onderkennen van de noodzaak om niet-gebruik tegen te gaan (motto: "Niet Weten = Toch Krijgen").
• 1 juli - Minister Heerma (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) en minister Yeşilgöz-Zegerius sturen de Tweede Kamer een beleidsreactie op het rapport van de commissie toezicht inlichtingen- en veiligheidsdiensten (CTIVD). Die stelde vast dat de veiligheidsdiensten zich net altijd houdt aan de wettelijke waarborgen voor het gebruiken van 'bulkdatasets'. 
• 1 juli - Staatssecretaris Eric van der Burg stuurt de 'verkenning realisatie soevereine overheidscloud' naar de Tweede Kamer. Het Amerikaanse consultancybedrijf Gartner adviseerde over de mogelijkheden. Er start nu een 'proof of concept', met als basis een ('Haven' compliant) containerplatform, op basis van open source en waar mogelijk zonder leveranciersafhankelijkheden. Kanttekening onder het kopje financiële/juridische overwegingen: "Er is nog geen financiering voor de opstartkosten van deze clouddienst".
• 1 juli - Hoewel de indruk bestaat dat vertrouwen in wetenschap in een neerwaartse trend zit, laat Helen Pearson in een artikel in Nature zien dat er iets anders aan de hand is. Wereldwijd is het vertrouwen over het algemeen hoog, In de Verenigde Staten blijkt het vertrouwen onder Democratische kiezers onverminderd hoog. Dat het onder Republikeinen daalt komt goed uit voor wie budgetten wil snoeien en evidence based interventies als vaccineren betwijfelt, is de suggestie.
• 29 juni - De Dienst Toeslagen van het ministerie van Financiën borduurt in de Stand van de Uitvoering 2026 voort op de stand van zaken in 2025. Om binnen de huidige regelgeving duur en tijdrovend nader onderzoek te voorkomen is de dienst voor bijvoorbeeld de huurtoeslag afhankelijk van een accurate basisregistratie van gebouwen (de BAG) en van waar iemand woont (de basisregistratie personen). Terugvordering wordt voorkomen door Massaal Automatisch Continueren (MAC) beter in te richten. 

• 28 juli - De Bank for International Settlements (de globale centrale 'bank voor centrale banken'), ontleedt in een rapport  de 'AI-boom': er ontstaat een groeiende, grotendeels met schuld gefinancierde golf aan investeringen; of de potentieel grote groei van productiviteit wordt waargemaakt is onzeker; en signalen van cyclische bewegingen worden verhuld doordat de boom zowel vraag als aanbod gelijktijding beïnvloedt. Dat maakt ingrijpen door centrale banken ingewikkeld.
• 27 juli - Gebruikers van ChatGPT Pro (100 dollar per maand) krijgen de mogelijkheid om bank- en credit cardgegevens te koppelen aan ChatGPT. De AI chatbot kan helpen met budgetteren, abonnementen vergelijken, enzovoorts. Betalen kan overigens niet. Privacy-experts waarschuwen dat er een verschil is tussen chatgegevens en data die binnen een app gebruikt worden.
• 24 juli - Ook een coalitie van (Big) tech ondernemingen waaronder Nvidia, Microsoft, IBM en Palantir pleit tegen een verbod op Open-Weights modellen. De groep van 25 ondertekenaars groeide snel aan tot 70, waaronder OpenAI en Google. Anthropic tekende niet: CEO Dario Amodei zette op 27 juli de positie van Anthropic uiteen in een blogpost.
• 22 juli - De pas opgerichte Little Tech Association (LTA) vraagt in een brief aan de Amerikaanse minister van handel Howard Lutnick en directeur van het Office of Science and Technology Policy Michael Kratsios, om geen verbod uit te vaardigen op (Chinese) zogeheten Open-Weights AI modellen. Veel LTA ledengebruiken deze betaalbare, zelf te hosten modellen voor hun eigen producten. Kratsios stelde op dezelfde dag in een post op X dat het op 16 juli gelanceerde KIMI 3 model van het Chinese bedrijf Moonshot is gedistilleerd uit Anthropic's Fable, en men daartoe voor China verboden 'GB300 servers' gebruikte.
• 21 juli - Tijdens een test van OpenAI modellen op een in mei ontwikkelde benchmark 'ExploitGym', die 'hacking' capaciteiten vastlegt in een afgesloten omgeving, 'ontsnapten' enkele modellen en hackten vervolgens Hugging Face (een platform dat startup AI bedrijven ondersteunt). Volgens een MIT commentator was het eigenlijk geen nieuws: de modellen voldeden gewoon aan de opdracht.
• 14 juli - Werknemers van META hebben hun ontslag aangevochten omdat het in mei geïntroduceerde AI werknemer-monitoring systeem zou zijn gebruikt om te selecteren wie ontslag zou krijgen. Dat systeem legt onder meer toetsaanslagen, muisbewegingen, screenshots en browsergeschiedenis vast.
• juli - De satirische website OverpAId claimt als eerste een 'chief executive replacement engine" te hebben ontwikkeld. In plaats van 22 miljoen per jaar kost de AI-ceo 4699 dollar. Eenmalig.
• 13 juli - Een groep van meer dan 200 economen en AI onderzoekers van Google, Anthropic en OpenAI, onder wie 16 Nobelprijs-winnaars roept op tot actie om middelen, vangrails en instituties in te stellen die AI kunnen sturen in een richting die goed is voor mens en samenleving.
• 7 juli - De Autoriteit Persoonsgegevens komt met een advies aan uitvoeringsorganisaties en toezichthouders over de omgang met 'signalen van fraude'. Bij voorwaarde 7 (van de 11): "Overigens wordt het toepassen van AI (chatbots) en/of algoritmes om meldingen of signalen te controleren op echtheid dan wel betrouwbaarheid ten zeerste afgeraden, omdat aan deze toepassingen serieuze privacy- en zogenaamde biasrisico’s kleven."
• 3 juli - Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken, minister Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en staatssecretaris Aerdts van Digitale Economie en Soevereiniteit sturen de Tweede Kamer de internationale AI strategie. Deze heeft drie doelen: versterking van het concurrentievermogen op AI in kansrijke sectoren; afbouwen van risicovolle afhankelijkheden (soevereiniteit); en verantwoorde en veilige inzet via het vormen, vastleggen en uitdragen van waarden, normen en standaarden.
• juli - Als 90% van het werk geautomatiseerd kan worden, wat gebeurt er dan met werkgelegenheid en kwaliteit van het werk? Joshua Gans doet een voorstel hoe je dat met behulp van taakanalyse en gestuurd door zes vragen zou kunnen voorspellen. 
• 1 juli - Staatssecretaris Aerdt stuurt op verzoek van de commissie digitale zaken een brief over de voortgang van de Nederlandse AI-fabriek. De inmiddels ingestelde Raad van Toezicht gaat op zoek naar een tweekoppige directie; totdat de beoogde 'supercomputer' operationeel zal het expertisecentrum vanuit de Groningse Niemeyer-fabriek bedrijven, kennisinstellingen en overheden ondersteunen bij het aanvragen van rekenkracht bij de EuroHPC Joint Undertaking.
• 29 juni - De normcommissie Artificial Intelligence en Big Data van het NEderlandse Norm instituut (NEN) publiceert de Nederlandse Technische Afspraak (NTA) Profileringsalgoritmes. De bijlage met het minderheidsstandpunt van Bits of Freedom, Control Alt Delete en Amnesty International, is in de preview op de website van NEN niet direct toegankelijk. Deze is op de Linkedin pagina van Alexander Laufer te lezen.
• 26 juni - Het kabinet wil een slagvaardiger overheid. Onderdeel daarvan is een kleiner ambtenarenapparaat. Doelstelling is om de 'overhead' terug te brengen van ongeveer 50% naar 35%, met behulp van een 'taskforce'. "Hierbij wordt waar mogelijk AI ingezet" aldus het nieuwsbericht.
• 24 juni - Consultancybureau Gartner voorspelt dat rond 2028 de tokenconsumptie (de dataeenheid van AI, tevens betaalmiddel) zo groot wordt dat het gemiddelde salaris van een ontwikkelaar overtroffen wordt.

In september 2026 organiseert Stichting Kafkabrigade wederom de masterclass "Volwassen Digitale Overheid met de Burger Centraal". Gedurende drie dagen bespreken we de digitalisering van de overheid vanuit de vijf perspectieven van de Landkaart Volwassen Digitale Overheid: regels, technologie, beginselen, besluitvormingsproces en natuurlijk de handelingssituatie van de burger.

We komen bijeen in het centraal gelegen Hotel Oud London in Zeist. Voor ontbijt, lunch en diner wordt gezorgd. Overnachten is mogelijk op de eerste en tweede cursusdag en inbegrepen bij de cursusprijs. Meld je tijdig aan, want kamers zijn afhankelijk van beschikbaarheid. Ook de maaltijden zijn inbegrepen in de cursusprijs.

De kwaliteit van de laatste editie werd gemiddeld met een 8,8 beoordeeld. "Bevlogen zijn we in drie dagen meegenomen in de elementen die bepalend zijn voor een goed functionerende I-overheid en hoe deze op elkaar ingrijpen", aldus één van de cursisten.

De 11e editie vindt plaats in het najaar, van maandag 21 tot en met woensdag 23 september 2026. Schrijf je snel in!

Aanmelden en meer informatie »