Columns

Columns van Arjan Widlak in diverse media, met name het Financieele Dagblad en iBestuur.

#41 Recht op centrale correctie

24 jun.

22 juni 2019

In juni 2014 beschreef de Ombudsvrouw van Rotterdam als eerste helder dat een fout bij de digitale overheid niet altijd met terugwerkende kracht wordt gecorrigeerd wanneer dat moet. Ze citeert brieven van burgers die per abuis zijn uitgeschreven bij de gemeente ter illustratie illustreren. Een student bijvoorbeeld die opnieuw werd ingeschreven bleef met een schuld zitten bij DUO. Hij was niet ingeschreven in die periode volgens de registratie van de gemeente. Ditzelfde principe geldt voor toeslagen bij de Belastingdienst en bijna overal.

#40 Wat leren we van de CBR-problemen?

24 jun.

15 juni 2019

Rein wil zijn rijbewijs verlengen. Rein mankeert niets, maar wie 75 wordt, moet medisch gekeurd worden. Hij stuurt al een half jaar voor zijn 75e verjaardag een medische verklaring en alle andere stukken per post op. Dus ruim voor de periode van vier maanden die nu op de CBR-site staat.

#39 De grenzen van online dienstverlening

8 jun.

8 juni 2019

Online dienstverlening maakt het mogelijk om onafhankelijk van tijd en plaats zaken te doen met de overheid. Althans, lange tijd was dit alleen waar binnen Nederland. Maar sinds 2014 is er een speciale registratie voor mensen die niet in Nederland wonen, maar wel een relatie met de Nederlandse overheid hebben of hadden, de registratie niet-ingezetenen (RNI). Goed geregeld en perfect voor Nederlanders in het buitenland zou je denken.

#38 Denkfouten en fraude-profielen

8 jun.

1 juni 2019

Op de site van RTL Nieuws staat het verhaal van Fatma. Haar toeslag voor de kinderopvang werd stopgezet. De toeslag die ze eerder kreeg werd een schuld en er werd beslag gelegd op haar loon. Fatma raakte haar tweede baan kwijt, omdat ze geen oppas kon krijgen voor haar kinderen. En als ze naar de rechter gaat, moet ze procederen tot aan de Raad van State voor ze gelijk krijgt. Fatma’s verhaal staat in de context van het onderzoek naar het vermoeden dat mensen met een tweede nationaliteit op grote schaal slachtoffer werden van ‘etnisch profileren’.

#37 Een sollicitant kan niet zelf een VOG aanvragen

26 mei

25 mei 2019

Max solliciteert op een vakantiebaan als verzorger bij de zorgorganisatie waar hij eerder stage had gelopen. Nadat hij is uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek, ontvangt hij een email. Hij moet een identiteitsbewijs, referenties, zijn laatste salarisstrook en ook een recente verklaring omtrent gedrag (VOG) meenemen.

#36 Onschuld bewijzen

26 mei

18 mei 2019

Simone van Geest kocht een huis in Amsterdam en ontving een aanslag voor onroerende zaak belasting. Maar niet alleen voor haar eigen huis, ook voor een huis naast haar. Een foutje, dacht ze, even bellen. Maar ze moet schriftelijk bezwaar maken. Pas veertien maanden later ontvangt ze een uitspraak. De gemeente blijft erbij dat zij de eigenaar was. Dat blijkt uit onderzoek van de afdeling Basisinformatie. Dat is niet het soort motivatie waar je wat aan hebt.

#35 Onderhuidse pijn

11 mei

11 mei 2019

Komende maand, juni, is de “chipmaand” voor huisdieren, want in de vakantieperiode is het aantal vermiste huisdieren het hoogst. Achter zo’n lijst vermissingen gaat pijn, verdriet en onzekerheid schuil. Waar is onze hond? Leeft onze kat nog? Het lijken vragen die met de informatie-infrastructuur van vandaag op te lossen moeten zijn, toch?

#34 Nieuw beleid, nieuwe problemen

4 mei

4 mei 2019

In 2015 sprak ik bij het CAK, een uitvoeringsinstantie die eigen bijdragen in de zorg incasseert. Voor de gelegenheid bracht ik het verhaal van Jacob in beeld. Wat je zag in zijn verhaal zou in de jaren daarna in de media komen en uiteindelijk leiden tot het invoeren van het ‘zorgabonnement’ vorige week.

#33 Zelfredzame daklozen

4 mei

27 april 2019

Geen grotere bron van neologismen dan het ambtelijk jargon. Toen ik het begrip ‘zelfredzame dakloze’ las, dacht ik dat ik niet wist waar dit over ging, maar het bleek alleen een nieuw begrip voor mensen zoals Jacques.

#32 Onbekend adres bij hypotheekschuld

23 apr.

20 april 2019

Stel uw bank heeft nog geld voor u, maar weet niet waar u woont. Dat is een ‘gewichtig maatschappelijk belang’ waarvoor de bank de basisregistratie personen mag raadplegen. Wanneer de situatie echter andersom is, de bank heeft nog geld van u tegoed, dan mag de bank uw adres niet opvragen bij de gemeente. Dat klinkt goed, zult u misschien in eerste instantie denken.

#31 Harry Potter en de unieke identificatie

14 apr.

13 april 2019

Toen administraties nog op papier stonden, kon het zomaar voorkomen dat iemands naam werd doorgehaald uit de ene administratie, maar nog bezit op zijn naam had in de andere registratie. Het waren simpelweg aparte stapels papier. Wanneer je iets weghaalde uit de ene stapel, verdween het bijbehorende papier niet vanzelf uit de andere stapel. Dat gebeurt alleen in de wereld van Harry Potter èn in de wereld van moderne databases.

#30 Een screenshot is zo gek nog niet

11 apr.

6 april 2019

Het valt me op dat schermfoto’s regelmatig een belangrijke rol spelen om aan te tonen wat er werkelijk is gebeurd. In column #16 zagen we dat de Belastingdienst pas geloofde dat Richard online bezwaar had gemaakt, toen hij bij de tweede keer screenshots maakte. En afgelopen maand publiceerde de Rechtbank Overijssel een uitspraak waarin schermfoto’s ook de hoofdrol spelen.

#29 Kan dat niet een paar maanden eerder?

11 apr.

30 maart 2019

Peter is penningmeester bij de voetbalclub. Per abuis betaalt hij de loonbelasting twee keer. En ook nog met het betalingskenmerk van de maand ervoor. Balen!

#28 Post voor een spookbewoner

23 mrt.

23 maart 2019

Er valt een brief op de mat bij Truus, die niet voor haar is. Door het venster van de envelop kan ze nog net het onderwerp lezen: bevestiging adreswijziging. Dat is vreemd, want hier woont Truus.

#27 Lekker een weekendje weg

20 mrt.

16 maart 2019

Martijn had zich er helemaal op verheugd. Lekker een weekendje weg. Een hotelletje in het centrum van Rotterdam en dan zaterdag naar het International Film Festival Rotterdam. Hij had online een reservering gemaakt via Trivago en betaald.  Maar wat Martijn dan nog niet weet: niet alleen voor overheden, ook voor bedrijven is samenwerken via ICT lastig...

#26 Niet meer vragen, verplicht gebruiken

9 mrt.

9 maart 2019

Hoe zou het zijn als je niet aan elke organisatie moet vertellen hoe je heet, waar je woont of hoeveel je verdient? Hoe zou het zijn als – zeker de overheid – elke vraag nog maar één keer stelt en elke andere organisatie het antwoord verplicht zou gebruiken? Zou dat niet veel makkelijker zijn? Dat waren tien jaar geleden belangrijke vragen achter de eerste basisregistratie waarmee dat kon, die met persoonsgegevens.

Noor ervaart vooralsnog niet dat gemak. 'Het voelt als een tombola. Het is altijd afwachten welke database van welke organisatie nu wel of niet gekoppeld is. Ik kan de consequenties niet overzien.'

#25 Verschuif de administratieve lasten naar de staat

3 mrt.

2 maart 2019

Stel je eens voor dat burgers gebruik zouden kunnen maken van dezelfde middelen als de overheid. Als burgers tegen een automatisch besluit, ook volautomatisch bezwaar zouden kunnen maken. Dat je niet in discussie hoeft met het webcare-team, maar dat je klaagrobot voor je twittert. Dat je digitale activist volautomatisch petities ondertekent, omdat wij burgers tenslotte ook onze tijd moeten besteden aan online formulieren, nep-medewerkers in de chatbox en telefooncomputers die zeggen er te zijn om “ons beter van dienst te zijn”.

#24 De techniek van regelgeving

23 feb.

23 februari 2019

Wietse en zijn kompanen zien in bijna elke verspilling een onderneming. En regenwater is daar een voorbeeld van. Dus dachten zij: Waarom maken we er geen bier van? Want regenwater spoelen we nu het riool in, terwijl dat het zuiveren van het rioolwater moeilijker maakt. Rioolwaterinstallaties werken het beste met vies water. En regenwater is zuiver water. Laten we er bier van maken, zodat elke slok, een slok bewustwording is.

#23 Papier maken uit plantenresten mag niet zomaar

20 feb.

16 februari 2019

Recent was ik uitgenodigd op een conferentie van de OECD over innovatie in de publieke sector. En precies daar ging het over: overheden zelf en hun innovatieve initiatieven. Als voorbeeld bij het “facet” van publieke innovatie dat het meest op de samenleving was gericht werd een app genoemd, waarmee je kon zien welke regelgeving van toepassing was. Dat kan handig zijn, maar inspelen op een veranderende samenleving is toch iets anders denk ik. Publieke sector innovatie zou het complement voor innovatie in de samenleving moeten zijn.

#22 De controle die je verliest met controle

20 feb.

9 februari 2019

Anoek gaat wonen in een voormalig kantoorpand. Als ze op een novemberochtend met haar vuilniszak bij de container staat, is die op slot. Ze zet de vuilniszak op haar balkon en gaat op zoek op internet.

#21 Is minder data wel altijd meer privacy?

20 feb.

2 februari 2019

Als Wietse van bank verhuist, hoort daar ook een nieuwe credit card bij. Maar binnen vijf minuten na de online aanvraag krijgt hij een afwijzing per mail. ICS, de credit card maatschappij, heeft een negatieve registratie geconstateerd bij het Bureau Krediet Registratie. Dat kan niet kloppen, denkt Wietse.

#20 Toeslagen: een kwestie van timing

20 feb.

26 januari 2019

Eind oktober presenteerde het Sociaal Cultureel Planbureau een studie naar werkende armen. Een belangrijk pijnpunt is de fluctuatie in hun banksaldo. Hoe zit dat? Teveel toeslag en later terugbetalen lijkt geen probleem. Kwestie van sparen, toch? Zo simpel is het niet.

#19 Maar ff serieus, hoe ga je dit terugdraaien dan?

20 feb.

19 januari 2019

De eerste uitzending van Rambam is hilarisch. Drie journalisten nemen het financiële leven van hun collega Yora Rienstra over. En met groot gemak. Ze openen bankrekeningen op haar naam, lenen geld, verkopen niet bestaande goederen, huren een huis en kopen Champagne om het succes van hun criminele organisatie te vieren. En dat allemaal met “een kopietje identiteitsbewijs”. Hilarisch. Tot net nadat de grap wordt gepresenteerd aan Yora. “Maar even serieus”, zegt Yora, “hoe ga je dit terugdraaien dan?”

#18 Digitalisering niet ondergaan, maar sturen

20 feb.

12 januari 2019

In 2018 klonken er meer negatieve reacties op digitalisering dan in de jaren ervoor. Een kritische houding tegenover deze ontwikkeling is belangrijk omdat de impact ervan op ons leven groot is. Ik noem drie voorbeelden.

#17 Aanslag niet betaald? Hier is de boete

20 feb.

5 januari 2019

Pas geleden werd ik gebeld door Jantine, redacteur bij Kassa, een consumentenprogramma op tv. Ze vroeg wat ik ervan vond dat de overheid niet altijd een betalingsherinnering stuurt. In eerste instantie leek me dat één van de minder grote problemen in de wereld.

#16 Bezwaar verdwenen

20 feb.

29 december 2018

Ambtenaren zijn net mensen. Ook zij hebben wel eens last van disfunctionele bureaucratie. Richard is zo iemand. En ik zou bijna zeggen: gelukkig maar, want zo ontdekt je wat belangrijk is voor mensen.

#15 Veilig en makkelijk stemmen in het buitenland

20 feb.

22 december 2018

Niet alles digitaliseert. Wie gaat stemmen komt bij drie mensen op een rij. De eerste controleert je identiteitsbewijs, de volgende neemt je oproep in en weet dat je stemgerechtigd bent en de laatste geeft je een stembiljet. Als je dat biljet in de stembus gooit ben je geïdentificeerd, maar is je stem niet tot jou te herleiden. De anonimiteit, transparantie en controleerbaarheid voor elke burger, die daarin kan participeren, heeft een zekere elegantie. Maar die combinatie van kwaliteiten kan waarschijnlijk alleen met papier.

#14 Toegankelijkheid eist meer dan de techniek

20 feb.

15 december 2018

Digitalisering biedt een enorme kans om iedereen volwaardig te laten functioneren in de samenleving, ook de 2,2 miljoen Nederlanders met een beperking. Al vanaf het allereerste begin van het Internet is bijvoorbeeld nagedacht over het voorlezen van formulieren en navigeren zonder muis, zoals met de tab-toets. Mogelijkheden die handig zijn voor ons allemaal. Websites die toegankelijk zijn kun je met stemcommando’s veilig bezoeken terwijl je op de fiets zit.

#13 Waar staan je rechten? In de wet of in de database?

20 feb.

8 december 2018

[Deze column is eerder gepubliceerd op 8 december 2018. Inmiddels heeft de Raad van Bestuur van de zorginstelling de kosten van de eigen bijdrage en de griffiekosten vergoed. Piet heeft zijn procedure voor hoger beroep ingetrokken.]

Piet* is bewindvoerder voor zijn vader, die geriatrische revalidatiezorg krijgt. En al is de behandeling nog niet ten einde, na een paar maanden is duidelijk dat zijn vader permanent zorg nodig zal houden. Daarom stelt de zorginstelling voor om een indicatie aan te vragen voor langdurig zorg.

#12 In de schulden door de fouten van anderen

20 feb.

1 december 2018

[Deze column werd eerder gepubliceerd op 1 december 2018. Inmiddels heeft het CAK de vordering kwijtgescholden. Via zijn woordvoerder heeft minister Hugo de Jonge laten weten dat de termijn  voor terugvorderingen beperkt zal worden tot 12 maanden wanneer er deze ontstaan zijn door tekortkomingen aan de zijde van het CAK.]

Het Algemeen Dagblad en tv-programma Radar berichtten vorige week over de 93-jarige mevrouw Bastiaansen. Ze moet €16.535,32 terugbetalen aan het Centraal Administratie Kantoor (CAK). Het CAK, zo staat op zijn website, 'vertaalt wetten in een persoonlijk financieel overzicht, waardoor je als klant de juiste keuzes kunt maken'.

#11 Kan de overheid haar fouten corrigeren?

20 feb.

24 november 2018

Goed nieuws. Begin deze maand schreef staatssecretaris Knops een paar schijnbaar triviale, maar belangrijke zinnetjes naar de Kamer.

#10 Weten is nog geen doen, ook voor de overheid

20 feb.

17 november 2018

Niels is wat je een actieve burger zou noemen. Als hij extra moet betalen voor het zoeken naar een woning bij zijn woningbouwvereniging, of wanneer hij moet betalen om te parkeren bij het ziekenhuis, dan laat Niels van zich horen. En hij heeft een punt. Het is een discussie waard als organisaties met een publieke taak, hun unieke positie inzetten om ongehinderd extra geld binnen te halen.

#9 De eindeloze weg naar een nieuw rijbewijs

20 feb.

10 november 2018

Jan is in juni 75 geworden. “Wie 75 jaar of ouder is en zijn rijbewijs moet verlengen, moet aantonen dat hij gezond genoeg is,” vertelt Jan. “Eind augustus kreeg ik een brief. Er was een storing geweest bij “MijnOverheid” en daarom had ik misschien een belangrijke notificatie gemist. En inderdaad: rijbewijs verlengen. Begin op tijd, stond er, want het beoordelen kan tot vier maanden duren.”

#8 Computer zegt: u bent geen man, u bent vrouw

20 feb.

3 november 2018

'Eerste genderneutrale paspoort uitgereikt in gemeente Breda', kopte de NOS op 17 oktober. Ik zag het omdat de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG) dit bericht deelde op LinkedIn.

#7 Kees werd vergeten door de computer

20 feb.

27 oktober 2018

Duizenden patiënten verdwalen in de bureaucratie, kopten diverse kranten recent. Het ging om mensen die toegang zoeken tot de psychiatrie, jongeren met een verstandelijke handicap en ouderen met dementie. Uit eigen onderzoek weet ik dat uitblijvende hulp niet alleen een tragisch verhaal is voor deze mensen zelf, maar ook voor de omgeving. Niet voor niets is het de politie die personen met verward gedrag steeds in de publieke discussie brengt, want bij de politie gaat de telefoon als het mis gaat.

#6 Schrijven, verzenden, floep, formulier weg!

20 feb.

20 oktober 2018

Ooit was een aanvraagformulier een hulpmiddel om niets belangrijks te vergeten. Ook was er altijd wel een persoon van vlees en bloed aan wie je kon vragen of het allemaal wel klopte wat je invulde als je twijfelde. Desnoods schreef die persoon een toelichting in de kantlijn voor collega’s.

#5 E-facturatie, verplicht gemak

20 feb.

13 oktober 2018

Niemand houd van extra papierwerk, maar omdat ik onderzoeker ben van onnodige bureaucratie probeer ik ook een geïnteresseerde houding aan te nemen als ik er zelf mee te maken heb.

#4 Camera's boven de weg? Maar dan ook in ons belang!

20 feb.

6 oktober 2018

Een medewerker van de RDW vertelt me het mooie verhaal van een man wiens schuurtje afbrandde. In dat schuurtje stond zijn brommer. Dat overleefde de brommer natuurlijk niet. Het schuurtje brandde tot de grond toe af en zelfs het kentekenplaatje had de brand niet overleefd. En daar begon het probleem.

#3 Zinvol contact met de overheid

20 feb.

29 september 2018

Esther is ‘motivational speaker’. Als zelfstandige reist ze de hele wereld rond voor haar werk. Ze heeft een auto, een koophuis en kan prima voor zichzelf zorgen. Het gaat zo goed, dat ze vaker in het buitenland bivakkeert dan in Nederland. Ze verhuurt dan ook regelmatig haar huis. Als twee bewoners zich inschrijven op haar adres, komt ze in contact met de gemeente. Die komt zo te weten dat ze te weinig in haar woning verblijft om ingeschreven te staan in de basisregistratie. En schrijft Esther uit.

#2 Belastingdienst en Musk maken dezelfde fout

20 feb.

22 september 2018

Bestaat er zoiets als te veel automatisering? Bij Tesla wel, menen analisten. Door te veel automatisering en te weinig mensen zou de uitbreiding van de productie in gevaar komen, zo stelde Bernstein Research. De clou zit erin dat - anders dan velen denken - ook robots fouten maken, vooral in complexe situaties. Ze zijn ook maar door mensen gemaakt. Dat leidt tot defecten en beschadigingen. Robots hebben geen oog voor de schoonheid van een fonkelnieuwe auto, maar klanten wel. De beurskoers daalde fel.

#1 Dakloos door Big Data

20 feb.

15 september 2018

Het helpt als je beroemd bent, om een probleem aan te kaarten. De discussie over etnisch profileren versnelde nadat rapper Typhoon staande werd gehouden. De agent vond zijn luxe auto niet passen bij zijn leeftijd en zijn huidskleur. Dankzij Typhoon moet er nu een “objectieve rechtvaardiging zijn” bij proactieve controles.