Nieuws

Blijf op de hoogte van ons onderzoek, projecten en gastcolleges.

Interview bij Cafe Weltschmerz

28 feb.

De verstikkende bureaucratie en de Kafkabrigade; Sven Hulleman en Arjan Widlak

20 jaar vast in regels

20 feb.

Fouten in registraties verspreiden zich door gegevensuitwisseling als een olievlek over (overheids)organisaties, correctie van de gevolgen echter niet. Vaak is ook niet te overzien welke gevolgen een verkeerde registratie heeft bij andere overheden.

Omdat dit sneeuwbaleffect voorkomt bij zowel fouten van overheden, van burgers, complexe situaties, (identiteits)fraude als uitschrijvingen worden honderduizenden mensen getroffen met vaak grote administratieve en financiële problemen. De casus Saskia maakt dit probleem concreet. Op Platform Overheid verschijnt dit verhaal in zes delen:

  1. Saskia zit bijna 20 jaar vast in de bureaucratie.: hoe kwam het zo?
  2. Lerende organisaties?
  3. Schadevergoeding en in de schulden.
  4. De rol van ICT.
  5. Waarom staat de burger niet centraal?
  6. Wat doen we eraan?


Deze week deel 1: Saskia zit bijna 20 jaar vast in de bureaucratie.

Burger onvoldoende juridisch beschermd

20 feb.

"Het allerbelangrijkste is dat bij alle lagen binnen de overheid de notie moet ontstaan dat de computer het ook fout kan hebben"

Wat gebeurt er bij geautomatiseerde besluiten vanuit de overheid en wat betekent deze praktijk voor de burger die te maken krijgt met zo’n besluit? Marlies van Eck deed er onderzoek naar en promoveerde hier op 9 februari aan de Tilburg University op."De conclusies uit dit onderzoek komen overeen met het onderzoek dat de Kafkabrigade deed naar onbedoelde gevolgen voor burgers door informatieuitwisseling bij de overheid." Een van haar conclusies is dat het nog te vaak misgaat en burgers onvoldoende juridisch worden beschermd.

"De praktijk blijkt niet gericht te zijn op het nemen van besluiten, maar op het verwerken van informatie. Maar de rechtsbescherming is juist alleen gericht op de besluiten. Deze werkelijkheden kunnen botsen, in het nadeel van de burger. Het is opvallend hoeveel moeite de medewerkers in het bezwaarproces doen om fouten in het primaire proces op te lossen terwijl er weinig samenhang is tussen hun werk en dat van de ontwerpers. Kenmerkend voor het gebrek aan aandacht (en wellicht ook gebrek aan waardering) voor deze taak is dat het bezwaar- en beroepproces consequent ‘de achterkant’ wordt genoemd. Maar zij zijn het aanspreekpunt voor burgers die geconfronteerd worden met keuzes aan de ‘voorkant’ en de last van deze keuzes komen op hun schouders."

Problemen in de bureaucratische cloud

20 feb.

Helpen Beginselen van Behoorlijke ICT de burger weer centraal te zetten?

De afgelopen jaren deed de Kafkabrigade onderzoek naar onbedoelde gevolgen voor burgers door informatieuitwisseling bij de overheid. Dat is gedaan aan de hand van de ruggengraat bij de overheid: de basisregistraties. Daarbij is geprobeerd om een antwoord te vinden op vragen als: waarom lukt het vaak niet om de gevolgen van registratiefouten te herstellen en wat is er voor nodig om structureel tot praktische en redelijke oplossingen te komen?

Persbericht: Gevolgen van registratiefouten niet te overzien en herstellen

8 feb.

Burgers in de knel door gegevensuitwisseling overheid

De Digitale KooiFouten in registraties verspreiden zich door gegevensuitwisseling als een olievlek over (overheids)organisaties, correctie van de gevolgen echter niet. Vaak is ook niet te overzien welke gevolgen een verkeerde registratie heeft bij andere overheden. Omdat dit voorkomt bij zowel fouten van overheden, van burgers, complexe situaties, (identiteits)fraude als uitschrijvingen worden honderduizenden mensen getroffen met vaak grote administratieve en financiële problemen. Dat concluderen Arjan Widlak en Rik Peeters van Stichting Kafkabrigade in hun boek “De Digitale Kooi” dat vandaag bij uitgeverij Boom Bestuurskunde verschijnt. Ze pleiten daarom onder meer voor een recht op centrale correctie, zodat burgers rechten en diensten die ze via één registratie kunnen verliezen, ook weer kunnen verkrijgen via die registratie.

Kafkabrigade wordt Stichting Kafkabrigade

4 feb.

De Kafkabrigade wil zich als nonprofit meer ontwikkelen als belangenorganisatie. Stichting Kafkabrigade strijdt voor betere bescherming van burgers tegen de kafkaëske situaties waarin mensen terecht kunnen komen in contact met bureaucratieën.

Onnodige en disfunctionele bureaucratie

"Het doel van de Stichting Kafkabrigade is die situaties te identificeren waar bureaucratische organisaties niet de publieke waarde scheppen waartoe ze zijn ingesteld, waar de institutionele arrangementen ondoordacht zijn, waar de effectiviteit voor individuele burgers geen aandacht krijgt of waar ongecontroleerd onverschilligheid wordt georganiseerd. Als de eisen die bureaucratische organisaties stellen geen doel dienen voor de burger of het publiek, wordt bureaucratie een vorm van onderdrukking. Als administratieve communicatie nutteloos is, alleen de bureaucratie zelf dient of onbeperkt kan worden opgelegd, verwordt de rechtstaat tot willekeur. Als regels en procedures onbegrijpelijk worden, te complex om te bevatten of onredelijk tijdrovend, gaat onze vrijheid verloren. Als automatisering een hefboom wordt om burgers te overspoelen met administratieve eisen, wordt bureaucratie een vorm van terreur, terwijl ze een bescherming moet zijn voor ieder van ons.

De Stichting Kafkabrigade stelt zich ten doel om de omstandigheden te scheppen om deze dysfuncties aan te pakken en om een publiek te organiseren dat hierom vraagt. Daarom willen we beter begrijpen wat disfunctionele bureaucratie is, wat de oorzaken zijn en hoe de omstandigheden voor verbetering geschapen kunnen worden. Ons doel is kennis te scheppen, om ernaar te handelen en om geïnformeerde en weloverwogen actie te organiseren. De Kafkabrigade opereert onafhankelijk, maar werkt samen met gelijkgestemde organisaties om elkaar aan te vullen en elkaars effectiviteit te versterken in het bereiken van bovenstaande doelen."

Nieuw statuten

Het bovenstaande is een citaat uit de preambule van de nieuwe statuten. Per 2018 is de Stichting Kafkabrigade een non-profit, die zich meer wil ontwikkelen als een belangenorganisatie. Dat vraagt om meer onafhankelijkheid, want de stichting stelt zich ook ten doel om het publiek te organiseren dat vraagt om het aanpakken van disfunctionele bureaucratie. Eerder opereerde de Kafkabrigade altijd "onder de radar". Dat wil zeggen: in relatieve stilte. In opdracht van publieke managers die hun organisatie meer wilden richten naar de bedoeling ervan, onderzochten we kafkaëske casus. Want een casus waarin alles mis lijkt te gaan, maakt zoveel mogelijk problemen concreet. Dat onderzoek vraagt om een veilige omgeving. Veilig betekent hier: niet zoeken naar de schuldvraag, maar naar de kern van het probleem, samen met alle betrokkenen. Van die manier van werken willen we geen afstand van nemen. Ook de Stichting Kafkabrigade blijft dit doen, omdat deze manier van werken is enorm leerzaam en productief is. Tegelijk zijn er hardnekkige problemen en problemen die niet altijd opgelost kunnen worden door betrokkenen, professionals en de publieke managers zelf. Dat vraagt om eigen onderzoek, lobby en publieke communicatie en actie.

Onafhankelijk

Dat betekent dat we financieel ook onafhankelijker willen worden. De Kafkabrigade financiert zichzelf nu via opdrachtwerk en gebruikt de winst om die die dingen te doen die niet via opdrachten te financieren zijn. Maar verandering vraagt vaak een lange adem, lobbywerk en ook wetenschappelijk onderzoek en publicaties om gezag te geven aan de resultaten. Daarom zoeken we nu ook donateurs en subsidiegevers, zodat we beter in staat zijn eigen onderzoek uit te voeren en onderwerpen langdurig te kunnen volgen. Een stichtingsvorm past daar beter bij.

Boek

Deels bewandelt de Kafkabrigade al deze weg. De afgelopen jaren kwam de Kafkabrigade vaker in aanraking met burgers die in grote problemen kwamen door gegevensuitwissing en het onvermogen van de overheid om fouten daarin te herstellen. De afgelopen tijd heeft de Kafkabrigade uitgebreid onderzoek gedaan naar waarom het maar niet lukt om dit soort problemen voor burgers op te lossen. Dit resulteert deze week in een boek, waarin algemene beginselen van behoorlijke ict worden geformuleerd, die nodig zijn om de burger centraal te stellen in een digitaliserende overheid.

Verbreding

Al met al betekent het dat we ietsje eigenwijzer willen worden. Dat betekent niet dat we geen opdrachten meer doen of geen onderwijs meer geven, maar wel dat we ook meer actief het beleid willen beïnvloeden. Daarin willen we meer de samenwerking zoeken. Onder meer met andere maatschappelijke organisaties, die ons kunnen helpen onnodige bureaucratie te identificeren en daarvoor aandacht te vragen bij politiek en ambtenarij.

Tussen de Regels: Serious Game over de nieuwe Omgevingswet

4 feb.

De Kafkabrigade ontwikkelt een Serious Game over de Omgevingswet. De nieuwe Omgevingswet moet zorgen voor vereenvoudiging en ruimte geven aan innovaties in de circulaire economie. Maar dat gaat niet vanzelf.

Tussen de Regels: Serious Game over de nieuwe Omgevingswet

Serious gaming is een bewezen instrument om in een veilige omgeving te reflecteren op complexe en gevoelige thema's, zoals interbestuurlijke samenwerking. In de simulatie doen deelnemers een gezamenlijke ervaring op. De simulatie geeft inzicht in de stelselkenmerken, organisatorische factoren en de rol van de professionele cultuur. Maar laat ook zien hoe ze kunnen botsen en hoe samenwerking en innovatie daarin verloren kunnen gaan.

Deelnemers reflecteren in drie stappen op de simulatie. Aan de hand van heldere evaluatiekaders brengen ze de benodigde structuur aan om vragen te kunnen overzien als: Wat gebeurt er eigenlijk? Waarom gebeurt dat? En wat betekent dit voor onze werkpraktijk?

Stad Gent in 3D wint prijs administratieve vereenvoudiging

21 nov.

Klantgericht, uniek en simpel, KUS in het kort, is een prijs voor het beste initiatief voor administratieve vereenvoudiging van de Stad Gent. De Kafkabrigade zit als elk jaar in de jury.

Stad Gent in 3D wint prijs administratieve vereenvoudiging

Jaarlijks krijgen initiatieven voor administratieve vereenvoudiging een prijs in de KUS-wedstrijd. Dit jaar werd daaraan ook de 'Pak ze' campagne aan toegevoegd. Dit is een prijs voor initiatieven om een van de zeven verspillingen aan te pakken, zoals fouten en wachten. De grote winnaar was dit jaar de 3D Citygame met een record van bijna 30% van de stemmen. Samen met bewoners, het onderwijs en ambtenaren van verschillende diensten heeft de dienst Data en Informatie de hele stad Gent in 3D gegoten. De data is vrij beschikbaar en bruikbaar voor allerlei toepassingen op het vlak van interactieve communicatie. Je kunt daarbij denken aan musea die Gent historisch opnieuw tot leven kunnen laten komen, maar ook aan (beleidsmatige) toekomstplannen voor stadsvernieuwing. De inzet van 3D-game engines, kan een gebruiker een scenario toevoegen en eigen 3D data aan het model van de stad Gent. Zo kan een gebruiker een situatie echt tot leven te brengen met auto's die rijden en mensen die rondlopen. De tweede winnaar was de dienst Bestuursondersteuning van de stad Gent, die brieven tot voor kort nog altijd stempelde, maar dit nu digitaal doet.

De gedachte achter de KUS wedstrijd is de overheid meer Klantgericht, Uniek en Simpel te laten werken. Klantgericht is meer dan klantvriendelijk. Het gaat om de burger centraal zetten en de eigen dienstverlening bekijken vanuit zijn perspectief. Daarbij gaat het om vragen als is de wachttijd tot een minimum beperkt? Is de dienst die je levert kwalitatief? En is eigenlijk duidelijk wat je voor de burger doet? Uniek wil zeggen: vragen naar de essentie. In Nederland zouden we zeggen: werken vanuit de bedoeling. Doe je wel het juiste op de juiste plaats en op de juiste manier? En tenslotte natuurlijk simpel. Hoe eenvoudiger, hoe beter, voor burgers en medewerkers. Zo kent iedereen de verwachtingen en heeft de burger minder of geen hulp nodig. De Pak-Ze-Campagne wil medewerkers aansporen om oog te hebben voor de kleine verspillingen onder het motto: "The next big thing, will be a lot of small things."

Jaaroverzicht Kafkabrigade 2016

30 jun.

Ons jaar in een aanklikbare infographic

Jaaroverzicht 2016 Kafkabrigade in aanklikbare infographicWij wensen iedereen een fijne zomer! En als elk jaar bedanken we graag alle publieke professionals en publieke managers die ons vorig jaar in de gelegenheid hebben gesteld om te strijden tegen de papierwinkel en de onverschilligheid. Want zonder dat we het zo bedoelen, organiseren we vaak de onverschilligheid als we taken verdelen over organisaties en geautomatiseerde systemen. Simpelweg omdat we niet meer zien dat een burger al die organisaties en systemen met elkaar moet afstemmen. Strijden tegen de onverschilligheid begint met het in beeld brengen van het perspectief van de burger. Het begint met inzicht in de publieke taak die overheidsorganisaties gezamenlijk hebben en waar de burger tussen wal en schip valt. Want als we in individuele gevallen al niet weten hoe we effectief moeten zijn, hoe gaan we dan ooit grote idealen en beleidsdoelen realiseren? Effectief beleid en publieke waarde bereik je burger voor burger. Ook in 2017 zullen we weer regelmatig in beeld brengen hoe beleid uitpakt voor echte mensen hier en nu, met uw hulp, met dat inzicht zijn publieke organisaties te engageren om effectiever te worden en het verschil te maken. En effectief zijn is vaak nog goedkoper ook. Want efficiëntie zonder dat we bereiken wat we bedoelen is niet efficiënt. Hieronder een overzicht van projecten met publieke professionals die problemen hebben willen zien en willen innoveren vanuit het oplossen van problemen.

Analyse sekseregistratie

24 jan.

“Bent u man of bent u vrouw? Het lijkt zo'n normale vraag, waaruit nauwelijks een probleem kan voortvloeien. Of toch wel? En weten we dan welk probleem?

sekseregistratieIn de nazomer van 2016 tekende de Kafkabrigade verhalen op van burgers die concrete problemen ervaren door het registreren van geslacht. Uit iets schijnbaar eenvoudigs als je registratie als man of vrouw kunnen problemen voortkomen – zo blijkt – die heel divers zijn en iedereen kunnen overkomen. Er zijn kleine, maar kafkaëske, problemen, zoals de man, die altijd als hij van traject wisselt met zijn OV-trajectkaart, ook van geslacht wisselt. De NS hebben toegezegd dit probleem op te lossen. Dit is inmiddels gebeurd.Althans: volgens het systeem. Hij heeft na zijn huwelijk de naam van zijn partner aan de zijne toegevoegd. En hoewel mannen al sinds 1998 de naam van hun partner aan de hunne mogen toevoegen, is hij volgens de software daarom vrouw. Oude culturele normen hebben hun weg in de software gevonden. Vervelend, want hij wisselt regelmatig van traject en moet elke keer in discussie. Een discussie die vaak begint met “we willen toch echt graag mevrouw zelf spreken (...)”. En er zijn grote, maar slecht zichtbare, problemen. Als Pieter, een transman, zijn nieuwe geslacht bij de gemeente registreert, wordt zijn rijbewijs ongeldig. Hier komt hij pas jaren later achter, ondanks dat hij hier vaker actief naar heeft geïnformeerd. Voor een gemeente blijkt het onmogelijk overzicht te krijgen van alle consequenties van een geslachtswijziging. In een concreet voorbeeld als een rijbewijs kan dat wel, al blijft het lastig. Het is daarom moeilijk een burger goed te informeren. Al die jaren reed Pieter onverzekerd rond, blijkt nu. Op verzoek van de ministeries van Veiligheid en Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen onderzocht de Kafkabrigade deze laatste casus. En analyseerde gezamenlijk met de betrokken burgers en ketenpartners de onderliggende problemen en werkte aan oplossingen.